Ciekawostki o Koperniku

Poświęcał się nauce i książkom do tego stopnia, że nie miał czasu na życie prywatne. Jednak gdy mieszkał we Fromborku, był blisko związany z ponad 20 lat młodszą gospodynią-mężatką Anną Szilling. Legenda głosi, że gospodyni obsiała bluszczem zachodnie mury kompleksu katedralnego, aby móc odbywać tam miłosne spotkania z Kopernikiem. O tym, że dla astronoma bluszcz był wyjątkową rośliną świadczą listki, które rysował na marginesach książek. W latach siedemdziesiątych wycięto roślinę, ponieważ konserwatorzy uznali, że może zagrażać murom.

 

Kopernik badając przyczyny zarazy w Olsztynie odkrył, że jej głównym powodem był spożywany zanieczyszczony chleb, który często lądował na ziemi, po czym był zjadany razem z brudem i zarazkami. Uczony wpadł na pomysł, aby smarować pieczywo masłem. Przywierający do niego bród zniechęcał do jedzenia. W efekcie, ludność zaczęła dostrzegać problem i przestała jeść zanieczyszczone pieczywo. Zaraza ustąpiła, a smarowanie chleba masłem stało się popularne w całej Europie.




3. Kopernik zakazany

Pierwszy wydruk „O obrotach sfer niebieskich” pojawił się w 1543 roku, tuż przed śmiercią Kopernika, która nastąpiła 24 maja, na skutek wylewu krwi do mózgu. 12 lat później, w 1555 roku papież Paweł IV podjął decyzję, aby sporządzić wykaz „zatrutych ksiąg”, których katolicy nie powinni czytać, posiadać ani rozpowszechniać. Cztery lata później pojawił się pierwszy indeks. „O obrotach sfer niebieskich” wpisano na nią w 1616 roku, a wycofano dopiero w 1822 roku. Obecnie rękopis przechowywany jest w Bibliotece Jagielońskiej. Inne księgi Kopernika zapisane zostały w testamencie diecezji warmińskiej. W 1692 roku Szwedzi w trakcie najazdu na Pomorze i Prusy ukradli księgozbiór, który obecnie znajduje się w Szwecji.




4. Jak naprawdę wyglądał Mikołaj Kopernik?

Dysponujemy wieloma portretami Mikołaja Kopernika, różniącymi się między sobą w stopniu zasadniczym. Wszystkie powstały wiele lat po jego śmierci, stąd rozbieżność w wizerunku uczonego.

Badacze zakładają, że w XVI wieku istniał autentyczny portret Kopernika namalowany jego ręką. Uczony, jak przystało na prawdziwego człowieka renesansu, obok innych umiejętności posiadał również talent malarski. Niestety portret uległ zniszczeniu pod koniec XVI wieku. Utrzymuje się, że istnieje kopia autoportretu znajdująca się przy zegarze astronomicznym w katedrze w Strasburgu. Portret Mikołaja Kopernika, przedstawiający astronoma w pozycji stojącej, trzymającego w lewej ręce kwiat konwalii, prawą wspierającego się o tablicę z napisem łacińskim w tłumaczeniu: "Prawdziwy wizerunek Mikołaja Kopernika przemalowany z jego autoportretu". W 1873 roku nieoczekiwanie odkryto na odwrocie malowidła napis głoszący, że: "Portret Kopernika skopiowany przez Tobiasa Stimmera podług oryginału, jaki doktor Tedemann Giese przesłał z Gdańska Dasypodusowi".

Jesienią 2005 roku odnaleziono w katedrze fromborskiej szczątki Mikołaja Kopernika. Na podstawie czaszki specjaliści dokonali rekonstrukcji prawdopodobnego wyglądu Kopernika w wieku 70 lat. Komputerowa wizualizacja jest porównywalna z najsłynniejnszym wizerunkiem astronoma - tzw. toruńskim portretem Kopernika.

Odnaleziona czaszka, a szczególnie nos sa zdeformowane, a z zachowanych portretów Kopernika można wyczytac, że miał złamany nos i lekko zdeformowaną lewą stronę twarzy. Badacze nawet zakładają, że Kopernik między siódmym a dwunastym rokiem życia uległ jakiemuś wypadkowi.




5. Biblioteka Kopernika - lekarza

Kopernik przez całe życie pogłębiał swoją wiedzę z zakresu medycyny, nabywał wiele dzieł medycznych zarówno dla siebie, jak i dla biblioteki warmińskiej. Część zbiorów Kopernika zachowała się, głównie te, wywiezione z Warmii w czasie wojny w 1626 roku.

Wśród zbiorów Kopernika znajdują się głównie podręczniki znane w jego czasach, m.in. Brevarium practicae medicinae Bartolomeusa de Montgnana (Wenecja, 1499) czy Practica in arte chirurgica Joannisa de Vigo (1516). Wyróżniamy również dzieła starożytnych klasyków medycyny, jak Hipokratesa De prepaxatione hominis i Galena De affectorum locorum notitia oraz komentarze do Kanonu Avicenny.

Jest to typowy księgozbiór lekarza tamtego okresu, w którym przeważają książki o charakterze praktycznym. Zachowane dzieła mają dziś dla uczonych  dodatkową wartość ze względu na zapiski Kopernika na marginesach.



 

6. Zaraza

Kopernik był zwolennikiem teorii, iż w zwalczaniu epidemii duże znaczenie ma jej zapobieganie dlatego nieustannie pomagał biskupowi Fabianowi Luizjańskiemu. To dzięki Kopernikowi i jego radom udało się opanować epidemię w dzielnicy na wybrzeżach Morza Bałtyckiego. Dzięki zarządzeniom sanitarnym znacząco powstrzymano szerzenie się zarazy. Kopernik wykorzystując swoją wiedzę z wielu dziedzin wybudował wodociągi zaopatrujące ludzi w wodę pitną w warmińskich i pomorskich miastach (m.in. Frombork, Kwidzyń, Toruń, Grudziądz, Działdowo, Braniewo). We Fromborku wybudowanie kanału, wieży i urządzenia zasilającego, przypisuje się właśnie Kopernikowi o czym świadczy zamieszczona przez kapitułę w 1735 roku tablica z wierszem:

„Tutaj wody podbite zmuszone zostały płynąć z wysokości,
Aby ich tam mieszkańców gasiły pragnienia.
Czego odmówiła przyroda, tego sztuką dokonał Kopernik.
Ten jeden czyn, obok innych rozgłosi sławę jego”.

7. ,,O obrotach Sfer Niebieskich" 
Pierwsza redakcja dzieła "De Revolutionibus Orbium Coelestium" ("O obrotach Sfer Niebieskich") była już gotowa w 1530 roku, jednak z obawy o reakcje władz kościelnych Kopernik nie chciał jej publicznie ogłosić. Jedynie przybycie do Fromborka młodego profesora matematyki Jerzego Joachima Retyka, który był zwolennikiem poglądów Kopernika, skłoniło astronoma do opublikowania dzieła. Ostatecznie drukiem ukazało się ono w marcu 1543 roku. Przedstawiało w racjonalny sposób rzeczywiste istnienie świata i miało spowodować przewrót w poglądach na budowę wszechświata. Jednak pod koniec 1542 roku Kopernik ciężko zachorował (wylew krwi i paraliż prawego boku) i nie mógł nawet oglądać swojego wydrukowanego dzieła.

8. Grób Kopernika
Grobu Mikołaja Kopernika poszukiwano kilkakrotnie. Pierwsze takie prace podjęło WarszawskieTowarzystwo Naukowe w 1802 roku, kolejne przeprowadzono w 1909 i 1939. Prawdopodobnie w czasie II wojny światowej poszukiwania prowadzili także Niemcy a po jej zakończeniu Rosjanie. Wszystkie te próby zakończyły się niepowodzeniem. Od roku 2004 podejmowane były próby odnalezienia grobu Kopernika w archikatedrze we Fromborku przez zespół prof. Jerzego Gąssowskiego oraz pracowników Instytutu Antropologii i Archeologii Wyższej Szkoły Humanistycznej w Pułtusku. Wiadomo było, że ciało 70-letniego astronoma pochowano pod podłogą przy ołtarzu, którym się opiekował. Dokładne miejsce spoczynku Kopernika od kilkuset lat pozostawało jednak zagadką. W 2004 nie udało się odnaleźć szczątków astronoma, lecz podczas poszukiwań odkryto kilka innych grobów z różnych epok. 

 
9. Księgozbiór Kopernika
 Mikołaj Kopernik swój bogaty księgozbiór przekazał w testamencie diecezji warmińskiej. Książki te wraz z archiwum biskupów warmińskich i księgozbiorem kapituły warmińskiej w 1626 roku wpadły w ręce Szwedów, którzy splądrowali bibliotekę przy katedrze we Fromborku. Z polecenia Gustawa II Adolfa zbiory te trafiły do biblioteki uniwersyteckiej w Uppsali. Dzięki temu biblioteka w Uppsali posiada najsłynniejsze na świecie dzieła Kopernika. Ze szwedzkiego raportu Bibliotheca Copernicana z 1914 roku wynika, że z 46 tomów kopernikańskich z notatkami astronoma aż 39 znajduje się w bibliotece uniwersyteckiej w Uppsali, dwa w uppsalskiej bibliotece Obserwatorium Astronomicznego i jeden w Bibliotece Królewskiej w Sztokholmie. Obecnie zbiory te są obiektem polsko-szwedzkich projektów naukowych.



10. Olsztyn
 W roku 1516 kapituła wybrała go na administratora swoich dóbr. Kopernik zamieszkał więc na zamku w Olsztynie, sprawując ten urząd do 1519 roku. W Olsztynie Mikołaj interesował się także zagadnieniami ekonomicznymi, czego wynikiem był opracowany przez niego projekt reformy monetarnej. Podczas wojny polsko-krzyżackiej (1520 -1521) dowodził obroną olsztyńskiego zamku przed Krzyżakami.





Will open in new windowUniwersytet Mikołaja Kopernika